|
بخش دوم: راه کارهای تقریب مذاهب: ابتدا قبل از ورود به بحث لازم می دانم نکته ای را متذکر بشوم و آن این است که شخصی که می خواهد تقریب را خوب درک کند و برای آن استدلال کند خود را از هر عقیده و و مذهبی فارغ کند و ورای آن بیندیشد و تمامی امور خود را بر استدلال و برهان و دلیل منطقی متکی سازد. از هرعقیده ای که مطابق قانون و سنت است نیز پیروی کند. تأکید بر لزوم و اهمیت تقریب مذاهب اسلامی در ابتدای امر به نظر می رسد که؛ علاوه بر تاکید بر اهمیت آن، باید لزوم تقریب را نیز در بین مسلمانان جا بیندازیم؛ تا زمانی که مسلمانان پی به اهمیت و لزوم تقریب نبرند هیچگاه در پیشرفت این زمینه موفق نخواهیم بود. در این جا می توان با استناد به مشترکاتی چون قرآن و سنت و روایات وارده اهمیت و لزوم آن را به طور واضح و صریح بیان کنیم. ارائه تعریف صحیح از مقوله تقریب مذاهب اسلامی در این راهکار باید تلاش شود که بدانیم مراد از تقریب مذاهب واقعی چیست. آنچه که ما بدنبال آن هستیم چه اهدافی را دارد. در اینجا ما در صدد این نیستیم که تفاوت ها را نادیده بگیریم بلکه با ارائه تعریفی صحیح و جامع، مسلمانان را در برابر آسیب ها و چالش های تفرقه و اختلاف انگیز مصون بداریم. نقش اساسی اهل بیت در تقریب اهل بیت پیشگامان اصلی و اولیه در زمینه تقریب بوده اند. با مراجعه به آثار و کتب اصیل به صراحت و فراوان مشاهده می کنیم که سیره اهل بیت در این زمینه بنابرتقریب و همدلی و وحدت مسلمانان بوده است. همانطور که همه می دانیم حضرت علی علیه السلام حتی از خلافت کناره گرفت و با ابوبکر و عمر بیعت کرد تا اصل اسلام و مسلمین از بین نروند و در تمام زمینه ها با خلفا همکاری کامل را داشت. علاوه براین مطلب اهل بیت در دل بیشتر مذاهب از احترام فراوانی برخوردار هستند و به احادیث آن ها اعتماد دارند که باید از این ظرفیت مهم غافل نماند. بالابردن سطح آگاهی عمومی درباره آثار تقریب و پیامدهای اختلافات مذهبی بالا بردن آگاهی دینی و آموزههای دینی مردم نقش اساسی را در تقریب ایفا می کند. بیان آثار و فوائد تقریب توسط علماء واندیشمندان و همچنین بیان تجارب تلخ تاریخی تفرقه بسیار نقش موثری در این زمینه دارد. زمانی که فهم عمومی جامعه به حدی برسد که این ضرورت و اهمیت را درک کند خود به خود تا بخش زیادی به تقریب کمک شایانی خواهد کرد. تدوین آثار و برگزاری همایشها و کنفرانسها و بهرهگیری مناسب از آنها نیز در بالابردن سطح عمومی جامعه نقش موثری را ایفا می کند. تأکيد بر مشترکات خیلی از مذاهب دارای اصول مشترکه بسیاری هستند، مخصوصا مسلمانان که از جهات بسیاری هم در اصول دین و هم در فروعات مشترکاتی را دارند که با تاکید بر این مشترکات می توان اتحاد مثال زدنی را بین این دو فرقه مذهبی برقرار کرد. استاد شهيد مطهري مشترکات مسلمين را با عنوان ملاک ها و معيارهاي وحدت اسلامي به شرح ذيل عنوان مي کند:
آيت الله تسخيري . محورهاي وحدت را به شرح زير مي دانند:
توجه به نقاط مشترک و دشمن مشترک فارغ از اشتراکات دینی که نقش خیلی مهمی در زمینه تقریب را دارا می باشد، موقعیت جغرافیایی و یا داشتن دشمن مشترک چه بسا باعث اتحاد بین آن ها می شود. البته باید راهکارهای مناسبی در این زمینه باشد که مبادا برخی سودجویی ها باعث تفرقه بیشتر نشود. یکی از آسیب هایی که این زمینه تقریب می تواند داشته باشد این است که چون این اتحاد به علت ضرورتی چون دشمن مشترک بوده است اگر به هردلیلی این دشمن از بین رفت چه بسا اختلافات بدتر از معمول عادی عودت کند. حال این اختلافات چه بسا بر سرقدرت یا هر مساله دیگری می تواند باشد. صدور فتواهای همگرایی اگر علما و اندیشمندان و فقیهان هر مذهبی در صدور آراء و نظریات و فتواهای خود مسائل اهم مسلمین از جمله تقریب را در نظر داشته باشند و از هرگونه مسائل جنجالی و تفرقه انگیز دوری کنند نقش موثری را در این زمینه می توانند ایفا کنند. اگر مجتهدان فتاوایی مانند جواز شرکت نمودن مسلمانان در مراسم عبادی همدیگر را صادر نمایند، زمینههای همسویی مسلمانان را فراهم میکند. هرچند که شیخ محمود شلتوت شیخ بزرگوار «الازهر» در زمان جمال عبدالناصر با فتوای شجاعانه خود اولین قدم را در این مورد برداشت و مذهب جعفری و فقه شیعه را به عنوان یک مذهب رسمی و فقهی تأیید کرد.[3] همچنین صدور فتوای رهبری معظم انقلاب اسلامی مبنی بر حرمت اهانت به نمادهای اهلسنت در همین رابطه است، اما با این همه انتظار از علمای مذاهب اسلامی این است که شجاعت شلتوت را با فتاوای جدید برای رفع بدبینیها و پیدایش روحیه برادری واقعی تأیید و تکمیل نمایند و آن را در سراسر جهان اسلام به طور گستردهای آموزش دهند، به طوری که همه مسلمانان از عالِم و عامی آن را بفهمند و بپذیرند، تا قدرت یکپارچه امت بزرگ اسلامی در صحنه جهانی جلوهگر شود.[4] اتخاذ سیاستهای مشترک یکی دیگر از شیوه های تقریب، اتخاذ سیاست های مشترک بین حکومت ها و کشورها می تواند باشد. این سیاست ها می تواند در زمینه های مختلف، سیاسی، بین المللی،اقتصادی و فرهنگی باشد. مثلا وقتی داد و ستد و تجارت بین دو کشور با دو مذهب مختلف آزاد باشد همین روابط تجارتی باعث همبستگی بیشتر خواهد شد. شناسایی عوامل اختلاف آن چه که از قدیم بین فلاسفه مطرح بوده این است که برای ایجاد چیزی علاوه بر این که مقتضی باید موجود باشد، مانع هم باید مفقود باشد. در اینجا یکی از شیوه های تقریب این است که ما عوامل و موانعی که باعث اختلاف و تفرقه می شود را شناسایی کنیم و برای رفع این عوامل در وهله اول تلاش نماییم. این عوامل بستگی به قومیت و موقعیت ها می تواند تفاوت کند و این اختلاف می تواند از دعوای عرب و عجم باشد تا دعوایی سر قلمرو و گستره حکومت. طرح نظریه جهانی شدن در راستای اسلام با توجه به گسترش مذاهبی چون مسیحیت و یا هندوییسم، می توان با طرح نظریه جهانی شدن اسلام اتحاد خوبی را بین مسلمانان جهان برقرار کرد. از همه مسلمانان جهان مخصوصا خواص هر مذهبی خواسته شود راهکارها و تبلیغ های موثر برای جهانی شدن اسلام را ارائه دهد، در این صورت وقت و انرژی مسلمانان در این راستا علاوه برا اتحاد باعث می شود به عوامل تفرقه انگیز کمتر دامن بزنند. ارائه طرحها، شعارها و نمادهای انسجامبخش ادر ایجاد تقریب بین مسلمانان باید علاوه بر تاکید بر اشتراکات دینی، در فروعاتی که مشترک هستند نیز طرح ها و شعارهایی که باعث انسجام می شود. در ایامی چون عید قربان و فطر و ایام حج از مواردی است که در آن ایام با حضور گسترده مسلمانان در بین هم می توان از این شیوه استفاده خوبی را داشت. مراعات حقوق اقلیتهای مذهبی و داشتن رفتار مسالمت آمیز با آنان رفتار مسالمت آمیز با پیروان مذاهب مختلف از مسائلی است که نباید از آن غفلت کرد. علاوه بر رفتار مسالمت آمیز باید کلیه حقوق آن ها در زمینه های مختلف نیز مراعات شود و حقی از آن ها ضایع نشود. هرگونه برخوردهای افراطی و خشن و نیز پایمال کردن حقوق آن ها در زمینه های مختلف رشته وحدت را سست و منجر به اختلافات آتشین خواهد شد. از منظر قرآن کریم بسیاری از این اختلافها ثمره طبیعی و منطقی محیط و نوع تربیت و شرایط طبیعی می باشد و لذا قرآن در آیه 118 سوره هود با عنایت به این نکته به صراحت می فرماید: انسانها همواره در اختلاف هستند. به این ترتیب علم ازلی خداوند بر آن تعلق گرفته که همواره اختلافاتی میان بشریت وجود داشته باشد و لذا برطرف کردن آن به زور و اجبار ممکن نیست. خداوند متعال می فرماید: «وَلَوْ شَاءَ رَبُّکَ لَآمَنَ مَن فِی الْأَرْضِ کُلُّهُمْ جَمِیعًا أَفَأَنتَ تُکْرِهُ النَّاسَ حَتَّى یَکُونُوا مُؤْمِنِینَ»[5] و اگر پروردگار تو میخواست، قطعاً کسانی که در زمین اند همه آنها یکسره [به اجبار] ایمان می آوردند. حال آیا تو مردم را مجبور میکنی که مؤمن شوند. طبق این آیه، مشیت خداوند بر آن تعلق نگرفته که همه در روی زمین ایمان آورند و همه یک گونه مؤمن باشند و عقیده واحدی داشته باشند. بنابراین دلیلی ندارد که صاحبان مذاهب بخواهند آثار عملی و خشونت باری ایجاد کنند و رفتار مسالمت آمیز با پیروان مذاهب مخالف را به جنگ و نزاع تبدیل کنند. جلوگیری و محکومیت کارهای افراطی متاسفانه برداشت های غلط و کج فهمی از دین منجر به کارهایی می شود که بشدت بر آتش تفرقه و اختلاف می دمد. در بسیاری از موارد با برپایی مراسماتی که توهین به مذهب دیگر می شود و یا نمادهایی که باعث اهانت به آن ها می شود از عواملی است که باید ترک شود و با عوامل این کار هم بشدت برخورد شود. در جامعه شیعی مراسماتی چون عیدالزهرا و لعن برخی مقدسات باعث ترویج اختلاف خواهد شد؛ حتی مکان هایی که در آن یادآور اهانتی به مقدسات هر مذهب است نیز باید از آن احتراز کرد. بررسي علمي اختلافات در صورت بروز اختلاف بین مذاهب، اگر این اختلاف از مسائل مهم نیست باید از آن دوری جست و تا می توان از کنار آن عبور کرد؛ اما اگر از مسائل مهم است، آن را در فضایی آرام به روش های علمی و مباحثه ای حل و فصل نمایند و از دامن زدن آن در بین عوام و کج اندیشان و سوء استفاده گران جلوگیری کنند. گفتگو و تعامل علمی میان علماء و دانشمندان دینی دلسوز و بصیر هر مذهب برای اهمیت این مطلب به آیاتی از قران مجید اشاره می کنیم: «ادْعُ إِلَى سَبِیلِ رَبِّکَ بِالْحِکْمَه وَالْمَوْعِظَه الْحَسَنَه وَجَادِلْهُم بِالَّتِی هِیَ أَحْسَنُ»[6] با حکمت و اندرز نیکو به راه پروردگارت دعوت کن و با آنان به شیوهای که نیکوتر است مجادله نما. در آیه ای دیگر این که غرض از گفتگو غلبه و چیزی مانند آن بوده و هدف از آن کشف حقیقت نباشد مورد مذمت واقع شده و خداوند متعال فرموده است: «وَلَا تُجَادِلْ عَنِ الَّذِینَ یَخْتَانُونَ أَنفُسَهُمْ إِنَّ اللَّـهَ لَا یُحِبُّ مَن کَانَ خَوَّانًا أَثِیمًا»[7] و از کسانی که به خویشتن خیانت میکنند دفاع مکن، که خداوند هر کس را که خیانتگر و گناهپیشه باشد دوست ندارد. « وَ لا تُجادِلُوا أَهْلَ الْکِتابِ إِلاَّ بِالَّتی هِیَ أَحْسَنُ إِلاَّ الَّذینَ ظَلَمُوا مِنْهُمْ وَ قُولُوا آمَنَّا ببِالَّذی أُنْزِلَ إِلَیْنا وَ أُنْزِلَ إِلَیْکُمْ وَ إِلهُنا وَ إِلهُکُمْ واحِدٌ وَ نَحْنُ لَهُ مُسْلِمُون »[8] با اهل کتاب جز به روشى که از همه نیکوتر است مجادله نکنید؛ مگر کسانى از آنان که ستم کرده اند؛ و (به آنها) بگویید: ما به تمام آنچه از سوى خدا بر ما و شما نازل شده ایمان داریم، و معبود ما و شما یکى است، و ما در برابر او تسلیم هستیم! ترویج آموزهها و تعالیماسلامی برمحوریت کتاب و سنت تمامی فرق و مذاهب مسلمانان در کتاب و سنت نبوی مشترک هستند و اگر بتوان در جوامع مسلمانان بیشتر آموزه های اسلامی با تاکید بر این دو محور باشد بسیاری از مشکلات و اختلافات به وجود نخواهد آمد. فروعات فقهی مورد اختلاف نظر فقیهان مسلمان در پرتو اشتراک نظر آنان بر سر محوریت قرآن و سنت، بسیار جزئیتر و کم اهمیتتر از آن است که بتواند حلقه مستحکم امتاسلامی را خدشهدار سازد. تأکید برحفظ و حراست از نظامارزشی و اخلاقیاسلام در دوران معاصر اسلام مورد شدیدترین هجمه ها از طرف دشمنان و مستکبران بوده است. مستکبران عالم که وجود اسلام را عامل اصلی رسیدن آن ها به زر و زور و قدرت و استعمار جهانیان است را با هر ترفندی در نظر دارند که از بین ببرند؛ لذا ما مسلمانان وظیفه داریم از اسلام در مقابل این هجمه ها دفاع کنیم و این امر میسر نیست مگر اینکه از نظام ارزشی اسلام و همینطور دستورات اخلاقی اسلام حفظ و حراست کنیم. هویت اصلی مسلمانان به پابرجا بودن این نظام ارزشی و اخلاقی اسلام است. جلوگیری از تبلیغات منفی مذهبی امروزه در برخی از بلاد اسلامی هنوز هستند کسانی که بنام شیعه و سنی و یا دیگرفرق اسلامی با دیدگاه انحصاری و غیرقابل انعطاف به تبلیغ منفی علیه دیگران میپردازند. جلوگیری از تبلیغات منفی علیه مذاهباسلامی یکی از راهکارهای اساسی تقریب بین مذاهباسلامی است. وظیفه خطیر عالمان دینی و خواص است که از انجام چینن برخوردهای سبک و منافی با مصالح امتاسلامی جلوگیری نمایند. پیروان مذاهباسلامی حق دارند به طور آزادانه از آموزهها و تعالیم مذهبی خویش تبلیغ نمایند. اما منطق اسلامی و مصلحت جهان اسلامی به کسی اجازه نمیدهد که از تبلیغات منفی علیه سایر مذاهباسلامی استفاده نمایند. جلوگیری از برخوردهای متعصّبانه که نه به نفع مذهب است و نه به نفع دین اسلام، از وظایف مهم علما و دانشمندان اسلامی بوده و زمینه خوبی در راستای تحقق اخوت اسلامی است. تاکید بر اصل احترام به تفاوت نظرهای فقهی همیشه در همه زمینه ها اختلاف آراء و سلایق مختلف باعث ترقی، پیشرفت و بالندگی می شود. اگر امروزه امتاسلامی و عالمان مسلمان در موارد اختلاف نظر فقهی، بر نظریات همدیگر اصل احترام متقابل و معذوریت شرعی را موردتوجه قرار دهند، به یقین تفاوت نظر فقهی نه تنها مانع اتحاد و برادری آنان نخواهد شد، بلکه زمینههای رشد و تعالی فقه اسلامی را نیز فراهم خواهد ساخت. تشكيل مدارس مشترک و تدريس آراي مذاهب بصورت مقارن یکی از مواردی که شاید بتوان گفت ریشه بسیاری از اختلافات است نداشتن اطلاعات و آگاهی کافی از ادیان و مذاهب دیگر است. حتی در بسیاری از موارد مشاهده شده است که با وجود آگاهی باز هم سوء برداشت هایی شده که منجر به اختلافاتی شده است. برای حل چینن مشکلی می توان گفت وجود مدارس مشترک و تدریس آرای مذاهب دیگر علاوه بر رشدو بالندگی مذهب خود در شناخت مذاهب دیگر تاثیر بسیار دارد که این تاثیری مستقیم در کمتر شدن اختلافات در دایره کج فهمی ها و سوء برداشت ها خواهد شد.
+ نوشته شده در دوشنبه ۱۳۹۷/۰۷/۲۳ساعت توسط محمد
|
|
درباره وبلاگ  من بودم و خیال تو در نیمه های شب
بربخت خویش و این دل شیدا گریستم
|
