گفتار اول: تعامل امام رضا علیه السلام با اسماعیلیه

در مورد فرقه اسماعیلیه برخی معتقدند که شواهدی از مسائل اعتقادی و تعلیمی وجود دارد که این فرقه با غالیان ارتباط تنگاتنگی داشتند، به طوری که برخی منابع اسماعیلیه را با غالیه خطابیه یکی دانسته اند. اما در مورد نحوه تعامل امام علیه السلام مورد خاصی گزارش نشده است. با توجه به اینکه غالبا فرقه اسماعیلیه مخفیانه و زیرزمینی آموزه های خود را اداره می کردند، تعامل آشکاری از این ها گزارش نشده است. البته گزارش های در مورد تعامل امام رضا علیه السلام با فرقه غالیان گزارش هایی هست، که اگر این فرقه را در ارتباط با آن ها بدانیم، می توانیم تعاملاتی را ذکر کنیم که در فصل ششم بدان اشاره خواهیم کرد.

گفتار دوم: تعامل امام رضا علیه السلام با فطحیه

با بررسی روایات مشاهده می کنیم که امام رضا علیه السلام برخورد تند یا درگیری خاصی با این فرقه انحرافی نداشته است. حتی امام علیه السلام فردی از فطحیان را که مرده بود با دست خود تجهیزکردند و در تعامل با پیروانشان به آن ها گوشزد می کردند، که عبدالله افطح امام نبوده است. این فرقه در مقایسه با فرقه نوبنیان واقفیه خطر کمتری داشتند و در بسیاری از عقائد به امامیه نزدیک تر بودند و امام رضا علیه السلام با تعامل منطقی و محبت آمیز با این ها برخورد می کردند و نتیجه این برخوردها هم سبب برگشت بسیاری از پیروان به سوی امامیه و نیز شاهد اضمحلال آن ها در تاریخ هستیم.

گفتار سوم : تعامل امام رضا علیه السلام با واقفیه

این فرقه بعد از شهادت امام موسی کاظم علیه السلام به وجود آمد. سران این فرقه با توجه به اینکه اکثرا از نمایندگان و وکلای امام علیه السلام بودند از اعتبار و اعتمادی نزد مردم برخوردار بودند. امتیاز دیگر این ها جایگاه روایی و فقیه و ثقه بودن آن ها بود که کمتر کسی می توانست این ها را رد کند. در مورد علل ظهور این فرقه قبلا اشاره کردیم انگیزه های مختلفی وجود داشت. واقفیان برای تثبیت خود و باز کردن جایگاه بین مردم به تلاشهای فراوانی دست زدند که از جمله این تلاش ها می توان به موارد ذیل اشاره کرد:
 تبلیغ آموزه های خودشان با: نوشتن کتاب، تعلیم و تربیت شاگرد، جعل و تحریف احادیث و پراکندن شایعات،
 تطمیع
 شبهه افکنی از جمله: زنده بودن امام هفتم علیه السلام، شبهه غسل امام قبلی، فرزند نداشتن امام، عدم تقیه امام در اظهار امامت
همان طور که مشاهده می شود این حجم از تلاش این فرقه در حقیقت به نوعی نابود سازی اسلام و انحراف گسترده به شمار می رفت و فرقه های قبلی به این شدت و حدت بر اسلام نتاخته بودند. شدت لعن در روایات وارده بر این فرقه هم مزید علت بر خطرناک بودن این فرقه است. برای همین امام رضا علیه السلام به شدت با این ها برخورد نمودند و تلاش های بسیاری برای خنثی نمودن انحرافات و بدعت ها و توطئه های این ها نمودند که به مواردی اشاره می کنیم:
 نامه نگاری و مکاتبه: امام به سران واقفیه نامه های نوشتند و حجت را بر آن ها تمام کردند و همگی را دعوت به توبه نمودند.
 پاسخ به شبهات در قالب مناظرات و مکاتبه
 پاک سازی احادیث از جعل و تحریف
 معرفی ماهیت واقفان و بیان عاقبت آنان
 تحریم اجتماعی و اقتصادی واقفیان
 لعن و نفرین واقفیان
 ارائه کرامات علمی

گفتار چهارم: تعامل امام رضا علیه السلام با غالیان

جریان غلو همان طور که قبلا هم بدان اشاره شده است، منحصر به ادیان و مذهب خاصی نبوده و در همه ادیان ها به نوعی حضور داشته است. امروزه هم این فرقه به نوعی وجود دارند که علی اللهی ها و برخی صوفیان را شامل می شود. در دوره امام رضا علیه السلام ما کمتر فرقه ای به نام غالی پیدا می کنیم، اما اشخاصی همچون یونس بن ظبیان، محمد بن فرات و محمد بن بشیر که از غالیان معروف و کذابین بودند و امام علیه السلام هم بشدت با این ها برخورد و این ها را لعن می نمود. برای روشن شدن بیشتر این برخوردها به عقائد و فعالیت و اهدافشان می پردازیم:

عقائد و آموزه های غالیان
 عقیده به الوهیت پیامبر اکرم ص و ائمه
 عقیده به نبوت ائمه یا افراد دیگر
 عقیده به حلول
 عقیده به تناسخ
 عقیده به جبر و تشبیه
 عقیده به تفویض
 اباحی گری

اقدام و فعالیت های غالیان برای ترویج عقائد
 جعل حدیث
 شعبده بازی
 اباحی گری

اهداف رهبران غالیان
 دست یافتن به جاه و مقام
 دست یافتن به پول و ثروت
 اباحی گری و رهایی از قیود دینی

تعامل و مواضع امام رضا علیه السلام در برابر غالیان:
 ضرورت پرداختن به جریان غالیان
 معرفی ماهیت غالیان و بیان عقائد آن ها
 رد عقائد غالیان و بیان عقاید صحیح
 بیان علل غلو و عاقبت غالیان
 رد برخی از احادیث و بیان چگونگی تشخیص احادیث صحیح از جعلی و ضعیف
 اظهار تنفر و بیزاری و لعن غالیان
 فرمان قطع همه جانبه با غالیان
این فرقه همچون فرقه واقفیه خطرات بسیاری داشتند. با دقت در فعالیت ها و عقائد این فرقه در می یابیم که اگر برخورد جدی و تندی با این ها صورت نمی گرفت صدمات و آسیب های جدی را بر پیکره اسلام وارد می کردند. امام رضا علیه السلام با مواضعی که در بالا اشاره شد، همه جانبه و محکم در برابر خطرات احتمالی این ها ایستادند و برخورد تندی با این افراد می نمودند. امام علیه السلام علاوه بر اینکه ماهیت این فرقه را برای مردم روشن می نمودند، از سران آن ها هم به شدت اظهار تنفر می نمودند، حتی به مردم امر می کردند که از ارتباط و معاشرت با این ها پرهیز داشته باشند.

جمع بندی و نتیجه گیری

امام رضا علیه السلام در طول امامت بیست ساله خود برخوردهای متفاوتی با فرقه ها و قیام های مختلف شیعی داشتند، که نتیجه این برخوردها بستگی به شرایطی از جمله: ماهیت فرقه ها و قیام ها، انگیزه های سران آن و عملکرد آنان، شدت انحراف این فرقه ها و قیام ها و خطراتی که این فرقه ها داشتند، را داشت.
ما در مورد تعامل امام با قیام زید را مسالمت آمیز ولی قیام زیدالنار را به شدت زیرسؤال می برد. امام رضا علیه السلام با جریان کم خطر اسماعیلیه و زیدیه و فطحیه تعامل مثبتی دارد، اما در مقابل جریان های انحرافی و تند واقفه و غالیان ایستادگی می کند.
امام رضا علیه السلام در شرایط نابسامان جامعه و نیز فشارهای حکومت و نیز وجود افرادی مغرض، که از هر عملی برای خنثی کردن فعالیت های امام استفاده می کردند، تمام تلاش خود را در پیشبرد اسلام واقعی و جلوگیری از انحراف و ایجاد فرقه های جدید به کار برد، تا علاوه بر گسترش سطح رشد و تعالی جامعه را را برای ائمه بعدی هموارتر سازد.

+ نوشته شده در  شنبه ۱۳۹۷/۰۷/۰۷ساعت   توسط محمد   |