زیدیه گروهی بودند، که بعد از قیام زید بن علی بن الحسین شکل گرفتند و بیشتر به کارهای سیاسی روی آوردند. از جمله مهم ترین اعتقاد آن ها این بود که امام باید اهل جهاد و قیام به سیف باشد.

تعامل امام رضا علیه السلام با زیدیه قبل از ولایتعهدی:

امام رضا علیه السلام در دوره بیست سال امامت خود 17 سال اول آن پیش از ولایتعهدی بود که در مدینه سپری شد. در این دوره قیام ها و نحوه تعامل امام علیه السلام را جداگانه بررسی می کنیم:

 دوره پیش از قیام های علویون:
در این دوره ما شاهد برخورد خاصی توسط امام علیه السلام با زیدیه نیستیم. تنها موردی که گزارش شده است، برخورد نامناسب برادران امام رضا علیه السلام با خود امام هستیم، که صراحتی در مورد زیدی بودن برادران امام رضا علیه السلام وارد نشده است و به یقین نمی توان آن ها را جزء زیدیه به شمار آورد.

 درحین قیام ها
1. آغازگر این قیام ها، در این دوره قیام محمد بن اسماعیل معروف به ابن طباطبا می باشد، که علوی و از امامان زیدیه می باشد. او در سال 199 ه ق با شعار الرضا من آل محمد قیام خود را آغاز نمود و فرماندهی نظامی را به عهده ابوالسرایا نهاد. این قیام در اوایل پیروزی های چشمگیری به همراه داشت، اما اختلافات عقیده و کدورت بین ابن طباطبا و ابوالسرایا منجر به قتل ابن طباطبا، توسط ابوالسرایا شد. بعدها هم این شخص در نبرد با هرثمه از وابستگان حکومت شکست خورد و آواره گشت و بعدها با وعده امان برگشت و توسط مأمون مسموم و کشته شد. از نحوه تعامل امام رضا علیه السلام با این قیام همان موضع پدران گرامیشان بود. امام با توجه به اوضاع جامعه و پیش بینی نتیجه قیام ها، با این نوع قیام ها بیعت نمی کردند. البته در این زمینه دیدگاه های مختلفی است که برخی قائل هستند، امام با اصل این قیام ها مخالف نبودند و از قیامهایی که در محدوده شرع، علیه حاکمان جور، استقبال می کردند، حتی اگر به شکست می انجامید. عده ای هم معتقدند امام مخفیانه قیام ها را هدایت و رهبری می کردند، تا پیامدهای منفی قیام متوجه امام علیه السلام نشود، که این نظریه کمی بعید به نظر می رسد، چرا که ائمه که همه هم و غم خود را صرف ارشاد و هدایت جامعه داشتند، خود را در قبال این مسائل مخفی کنند.
2. قیام محمد دیباج: محمد دیباج فرزند امام صادق علیه السلام بود که در سال 199 ه ق در مکه قیام کرد و زیدیه و جارودیه نیز به او پیوستند. وی ابتدا کاری به سیاست و قیام نداشت، اما بعد ها به دلائلی، به این عرصه ورود پیدا کرد. قیام محمد دیباج در برابر حکومت عباسی همچون قیام های دیگر به شکست انجامید و به آن ها سه روز فرصت داده شد که هرکجا می خواهند فرار کنند. در نحوه تعامل امام رضا علیه السلام با عمویش دیدگاه های متفاوتی ذکر شده است. منابع روایی حاکی از نهی امام و عدم موافقت با قیام محمد دیباج است. امام صریحا او را از قیام نهی می کند و این رویه را مخالف رویه امام صادق و امام کاظم علیهم السلام می داند. اما عده ای از محققان بر این باورند که این که امام رضا علیه السلام به محمد دیباج فرمودند فردا قیام نکن که نافرجامی را به دنبال دارد، نشان دهنده رهبری و موافقت امام علیه السلام با این رویدادها و قیام های انقلابی است.
3. قیام حسین بن حسن افطس: وی از طرف ابوالسرایا به عنوان امیرالحاج درسال 199 ه ق انتخاب شده بود. علاوه بر نارضایتی مردم از اقدامات ناشایستش، قتل ابوالسرایا باعث شد، مردم از او روی گردان و به سوی محمد دیباج روی بیاورند.
4. قیام ابراهیم فرزند امام کاظم علیه السلام
5. قیام زید فرزند امام کاظم علیه السلام

تعامل امام رضا علیه السلام با زیدیه بعد از ولایتعهدی:

 تعامل امام رضا علیه السلام با قیام زیدالنار:

امام رضا علیه السلام قیام زیدالنار را که فردی بی سواد و تندرو بود را به شدت رد نمود. علاوه بر آن زید در قیامش مرتکب اعمال ناشایستی خارج از محدوده شرع شده بود که امام رضا علیه السلام او را همانند پسر نوح دانست. امام رضا علیه السلام زید بن علی را در مقابل زیدالنار ستایش کرد و معتقد بود که زید بن علی ادعای امامت نداشته و اگر در قیام پیروزه می شد، حکومت را به اهلش واگذار می کرده است. در نتیجه با این مقایسه و نیز اعمال ناشایست زیدالنار امام رضا علیه السلام اصلا با این قیام موافق نبوده وبشدت برخورد نموده است.

 آثار ولایتعهدی امام رضا علیه السلام بر فرقه زیدیه:

زیدیان با قیام های متعدد خودشان سعی داشتند که حکومت را که حق یکی از اولاد حضرت فاطمه زهرا سلام الله علیها می دانستند، به این ها بازگردانند، وقتی دیدند که ولایتعهدی به یکی از علویان فاطمی واگذار شده است، دیگر در قیام های خود سست شده و دلیلی برای قیام نمی دیدند، حتی در بسیاری از موارد به کمک مأمون شتافتند چرا که گمان می کردند،حکومت به دست علویان خواهد افتاد. یکی از مهم ترین آثار ولایتعهدی شاید بتوان گفت که گروهی از زیدیان در این مدت به امام رضا علیه السلام روی آوردند و مطیع حضرت شدند. زیدی ها شرط امام را قیام به سیف برای حکومت می دانستند وامام رضا علیه السلام با پذیرش ولایتعهدی به این عرصه ورود پیدا کرده بود و این دلیل خوبی برای حمایت و اطاعت زیدی ها از امام رضا علیه السلام بود.

+ نوشته شده در  شنبه ۱۳۹۷/۰۷/۰۷ساعت   توسط محمد   |